බුදු දහමේ සම්ප්‍රාප්තිය හා ක්‍රිස්තියානි ව්‍යාප්තිය: මිහිඳුහිමි සහ ජුසේවාස් පියතුමන් අතර ඓතිහාසික වෙනස

 

අප කුඩා කල අපේ නිවස ඉදිරිපිට ගුරු පාරෙන් ඉරිදාට පල්ලි යන බැතිමතුන් අපි හැදින්වුවේ ආගමේ කට්ටිය නමිනි. ඔවුන් අදහන්නේ  දෙවියන් බවත් නත්තල සමරන බවත් දැනසිටියෙමු. අපේ නිවසට තරමක් ආසන්නයෙන් වූ කතෝලික බැතිමතුන්ද අපි ආගමේ යැයි හැදින්විමු. මඩු වන්දනා සමයට ලොරි සහ බස්රථවල නැගුන අය තාවකාලික නවාතැනක් කරගන්නේ ශාන්ත ජෝශප් පිට්ටනියයි. ඔවුන්ද අපිට ආගමේ විය. 

ඔවුන් ආගම් කාරයන් නම් අපි?  

අපි බෞද්ධයැයි පිළිතුරු දිමු.

1970–1980 දශකවල ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය සිංහල ව්‍යවහාරය තුළ ක්‍රිස්තියානීන් බොහෝ විට "ආගමේ අය" හෝ "ආගම්කාරයෝ" ලෙස හැඳින්වූ අතර, බෞද්ධයන් තමන් හඳුන්වා දුන්නේ සරලව "බෞද්ධයෝ" ලෙසය. මෙම සමාජ භාෂා භාවිතයෙන් පෙනෙන්නේ බුදු දහම බොහෝ සිංහලයන්ගේ දෛනික සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේම කොටසක් ලෙස අත්විඳි බවත්, ක්‍රිස්තියානි ආගම වෙනම ආගමික අනන්‍යතාවක් ලෙස සමාජයේ දක්නට ලැබුණු බවත්ය. එය "බුදු දහම ආගමක් නොවීය" යන්න සනාථ නොකළත්, බුදු දහම සමාජයේ මූලික සංස්කෘතික පදනම ලෙස අත්විඳි ආකාරය පිළිබඳ වැදගත් භාෂාමය සාක්ෂියකි.

බුදු දහමත් ක්‍රිස්තියානි ආගමත් ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතියට  බලපෑමක් කළ බවට විවාදයක් නැත. එහෙත් මගේ තර්කය වන්නේ සංස්කෘතික වෙනසක් ඇති වූවාද යන්න නොව, එම වෙනස ඇති වූ ආකාරය එකම නොවන බවයි.එසේම අදාළ වෙනස්කම් වල ගැඹුරද සමාන නොවන බවයි.

බුදු දහම ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියේ සංවාදය, දර්ශනය, තර්කය සහ ස්වේච්ඡා පිළිගැනීම මගිනි. එය හමුදා බලයක්, යටත්විජිත රාජ්‍යයක් හෝ දේශපාලන බලහත්කාරයක් සමඟ පැමිණියේ නැත. ඒ නිසා බුදු දහම  සමාජය තුළ ක්‍රමයෙන් අවශෝෂණය වූ, සාපේක්ෂව සුමට සංස්කෘතික පරිවර්තනයක් බවට පත්විය.

ඊට වෙනස්ව, ක්‍රිස්තියානි ආගමේ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන ව්‍යාප්තිය සිදු වූයේ පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත පාලනය සමඟ බැඳුණු ඓතිහාසික පසුබිමකය. එහි හමුදා බලය, රාජ්‍ය බලය, මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම් සහ ඇතැම් අවස්ථාවල ආගම මාරු කළ අයට හිමි වූ සමාජ හා රාජ්‍ය වරප්‍රසාදද අන්තර්ගත විය. එබැවින් එය බල අසමතුලිතතාව සමඟ බැඳුණු, වඩාත් ගැටුම්කාරී සංස්කෘතික පරිවර්තනයක් විය.

බුදු දහමෙන් පසුව හින්දු ආගම, ඉස්ලාම් ආගම සහ ක්‍රිස්තියානි ආගම එකම ආකාරයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි බවද පැවසිය නොහැක. අද "හින්දු ආගම" ලෙස හඳුන්වන ඒකීය ආගමික සංකල්පය පසුකාලීනව, විශේෂයෙන් යටත්විජිත යුගයේදී පැහැදිලිව හැඩගැන්වුණු නාමයකි. ඊට පෙර ශ්‍රී ලංකාව සහ දකුණු ඉන්දියාව අතර පැවතියේ ශිව, විශ්ණු කතරගම සහ අනෙකුත් ආගමික සම්ප්‍රදායන් සමඟ පැවති දිගුකාලීන සංස්කෘතික සම්බන්ධතාය. ඉස්ලාම් ආගමද මුල් වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියේ අරාබි වෙළෙඳ ප්‍රජාවන් සමඟය. ඔවුන්ගේ පැවැත්ම සඳහා ශිලා ලේඛන වැනි සාක්ෂි තිබුණද, මුල් කාලයේ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉදිකළ මුස්ලිම් පල්ලියක් විද්‍යාත්මක පුරාවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ මගින් නිශ්චිතව තහවුරු කර ඇති බවට ප්‍රකාශිත සාක්ෂි නොමැත. එබැවින් මෙම සම්ප්‍රදායන් සියල්ලම එකම ඓතිහාසික රාමුවකට දමා විස්තර කිරීම නිවැරදි නොවේ.

මිහිඳු හිමියන්ගේ හා දේවානම් පියතිස්ස රජුගේ සංවාද අපට උගන්වන්නේ විචාර බුද්ධිය සහ ස්වාධීන චින්තනයයි. එසේ නම්, එම විචාර බුද්ධිය යොදාගත යුත්තේ සංස්කෘතික ප්‍රතිඵලය පමණක් නොව, එම ප්‍රතිඵලය ඇති වූ ඉතිහාසය, බල සම්බන්ධතා සහ ක්‍රමයද විවේචනාත්මකව විමසා බැලීමටය. කොටින්ම, අංශක 360ක දැක්මකින් ඉතිහාසය කියවීමටය.

තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ ක්‍රිස්තියානි ආගම ශ්‍රී ලංකාවට "ප්‍රේමය" හඳුන්වා දුන්නේය යන අදහසයි. යේසුස් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම්වල මූලික හරය වූයේ ප්‍රේමය, කරුණාව, සමාව සහ අසරණයන්ට උපකාර කිරීමයි. එය ලෝකයට වටිනා සදාචාරාත්මක දායකත්වයකි. එහෙත් පෘතුගීසීන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන විට බුදු දහම තුළ මෛත්‍රී, කරුණා, මුදිතා, උපේක්ෂා, අවිහිංසාව සහ දානය වැනි සදාචාරාත්මක ඉගැන්වීම් සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ ස්ථාපිතව පැවතුණි. එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවට ප්‍රේමය හෝ කරුණාව යන සංකල්ප අලුතින් හඳුන්වා දීමට අවශ්‍යතාවක් නොතිබුණි. බහුතරයක් ශ්‍රී ලාංකිකයන් වනචාරී ජිවිතයක් ගත නොකළ අතර රාජ නීතිය සමාජ රීතිය සහ සංස්කෘතික හැඩ ගැසීමකට අනුව ජිවත් විය.

මෙහි ඇති සැබෑ ඓතිහාසික පරස්පරය වන්නේ යේසුස් වහන්සේ ප්‍රේමය දේශනා කළද, ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රිස්තියානි ආගමේ ප්‍රධාන ව්‍යාප්තිය සිදු වූයේ යුරෝපීය යටත්විජිත බලය සමඟ බැඳුණු පසුබිමක වීමයි. එබැවින් යේසුස් වහන්සේගේ ප්‍රේමයේ පණිවිඩය සහ යටත්විජිත රාජ්‍යයන්ගේ ආගමික-දේශපාලන ක්‍රියාකලාපය එකම දෙයක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

ඒ සමඟම, යුරෝපීය යටත්විජිත යුගයේ බොහෝ මිෂනාරිවරුන් සහ පාලකයන් බෞද්ධ, ශිව, වේද  සහ අනෙකුත් ආසියානු සම්ප්‍රදායන් ගැඹුරු දාර්ශනික පද්ධති ලෙස නොසලකා, ඒවා "මිථ්‍යා", "පිළිම වන්දනා" හෝ "සැබෑ ආගමට වඩා පහත්" ආගමික සම්ප්‍රදායන් ලෙස සැලකූහ. එහෙත් ඒ වන විට ආසියාවේ, විශේෂයෙන් බුදු දහම තුළ, මනස, විඥානය, හේතුඵලවාදය, සදාචාරය සහ භාවනාව පිළිබඳ ඉතා ගැඹුරු දාර්ශනික සම්ප්‍රදායක් වර්ධනය වී තිබුණි. එබැවින් යුරෝපීය යටත්විජිත ආකල්පය බොහෝ විට එම බුද්ධිමය ගැඹුර නිසි ලෙස හඳුනා නොගත් ආකල්පයක් ලෙසද විවේචනයට ලක් වී ඇත.

එබැවින් බුදු දහමත් ක්‍රිස්තියානි ආගමත් ශ්‍රී ලංකාව වෙනස් කළ බව පිළිගත හැකි වුවද, ඒවා එය සිදු කළේ එකම ඓතිහාසික ක්‍රියාවලියකින් නොවේ. එකක් ස්වේච්ඡාව, සංවාදය සහ දාර්ශනික විමසීම මත ගොඩනැගුණු සාපේක්ෂව සුමට සංස්කෘතික පරිවර්තනයක් වූ අතර, අනෙක යටත්විජිත බලය සමඟ බැඳුණු, වඩාත් ගැටුම්කාරී සහ අසමතුලිත සංස්කෘතික පරිවර්තනයක්විය. එම වෙනස නොසලකා සංස්කෘතික ප්‍රතිඵලය පමණක් සංසන්දනය කිරීම ඉතිහාසය අර්ධ වශයෙන් කියවීමක් වන අතර, මිහිඳු හිමියන්ම උගන්වන විචාර බුද්ධියටද සම්පූර්ණයෙන් ගැළපෙන්නේ නැත. 

ක්‍රිස්තියානි (හෝ කතෝලික) ධර්මය ශ්‍රී ලංකාවට හඳුන්වා දුන්නේ නව ආගමික සංකල්ප කිහිපයකි. ඒ අතර පව් සමාකරගැනීම , දිව්‍ය කරුණාව, ගැලවීම, සර්වබලධාරී දෙවියන් සහ විශ්වාසය මඟින් ගැලවීම වැනි සංකල්ප ප්‍රධාන වේ. එහෙත් ඒවා බුදු දහමේ චිත්ත චෛතසික විශ්ලේෂණය, හේතුඵලවාදය, ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදය, භාවනා, අනත්මවාදය සහ නිර්වාණය වැනි ගැඹුරු දාර්ශනික සංකල්පවලට සමාන ආකාරයේ නව චින්තන රාමුවක් ශ්‍රී ලංකාවට හඳුන්වා දුන් බව පැවසීම අපහසුය.

ඒ නිසා යුරෝපීය යටත්විජිත සමඟ පැමිණි ක්‍රිස්තියානි ආගම ශ්‍රී ලංකාවේ දාර්ශනික චින්තනයට ඍජුවම විප්ලවීය වෙනසක් ඇති කළේ යැයි පැවසීමට වඩා, එය සමාජ, අධ්‍යාපන, දේශපාලන සහ සංස්කෘතික ව්‍යුහයන්ට වැඩි බලපෑමක් කළ බව පැවසීම වඩාත් නිවැරදිය.

කෙසේ වෙතත්, යුරෝපීය යටත්විජිත යුගයේ බෞද්ධ, සහ අනෙකුත් ආසියානු සම්ප්‍රදායන් "මිථ්‍යා", "පිළිම වන්දනා" හෝ "පහත්" ආගම් ලෙස නිරූපණය කළ ප්‍රචාරය හේතුවෙන් බෞද්ධ විද්වතුන්ට තම සම්ප්‍රදාය නව බුද්ධිමය භාෂාවකින් නැවත පැහැදිලි කිරීමට සිදු විය. එය හරියටම වළදමා  තිබුණ  නිධානයක් ගොඩගැනිමකට සමාන විය.එහි ප්‍රතිඵල ලෙස පානදුරාවාදය, බෞද්ධ  සාහිත්‍යය සහ නූතන බෞද්ධ බුද්ධිමය පුනර්ජීවනය බිහි විය.

මෙහි සිත්ගන්නා කරුණ වන්නේ, එම බුද්ධිමය සංවාදයේ බලපෑම ශ්‍රී ලංකාවෙන් ඔබ්බටද පැතිරීමයි. බෞද්ධ දර්ශනය සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වූ ඇතැම් යුරෝපීය විද්වතුන් සහ චින්තකයන් බුදු දහම පිළිබඳ තම ආකල්ප නැවත සලකා බැලූහ. එබැවින්, යුරෝපීය ආගමික හා යටත්විජිත බලපෑම ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පුනර්ජීවනයකට හේතු වූවා සේම, එම බෞද්ධ බුද්ධිමය ප්‍රතිචාරය යුරෝපීය චින්තන ලෝකයේ කොටසක්ද පරිවර්තනය කළ බව පැවසිය හැකිය.

ජුසේ වාස් පියතුමා මෙහි මාතෘකාවට යොදාගත්තද එය තරමක ගැටළු සහගත බව දනිමි. මිහිඳු හිමියන් සහ ජෝසෆ් වාස් පියතුමා සංසන්දනය කිරීමම ඉතිහාසමය වශයෙන් නිවැරදි නැත. මිහිඳු හිමියන් නියෝජනය කරන්නේ බුදු දහම ශ්‍රී ලංකාවට මුල්වරට සම්ප්‍රාප්ත වූ අවස්ථාවයි. ජෝසෆ් වාස් පියතුමා  නියෝජනය කරන්නේ ඊට සියවස් ගණනාවකට පසු, දැනටමත් පැවති කතෝලික ප්‍රජාවක් නැවත සංවිධානය කළ අවස්ථාවකි. එබැවින් සංසන්දනය කළ යුත්තේ පුද්ගලයන් නොව, ඔවුන් අයත් වූ ඓතිහාසික ක්‍රියාවලීන්ය.

ජෝසෆ් වාස් පියතුමාගේ පෞද්ගලික ගුණාංග හෝ සේවය අවතක්සේරු කිරීමක්ද  නොවේ. ඔහු සරල දිවිපෙවෙතක් ගත කළ, රෝගීන්ට සේවය කළ, සිංහල සහ දෙමළ භාෂා ඉගෙන ගත්, එවකට පැවති කතෝලික ප්‍රජාව සංවිධානය කර ශක්තිමත් කළ කැපවූ ආගමික නායකයෙකි. එහෙත් ඔහුගේ පෞද්ගලික යහපත්කම් සහ ඔහු ක්‍රියා කළ ඓතිහාසික පසුබිම එකම දෙයක් නොවේ. ඉතිහාසය විමසීමේදී පුද්ගලයාගේ ගුණාංග මෙන්ම ඔහු අයත් වූ ආගමික, දේශපාලනික සහ යටත්විජිත සන්දර්භයද එකසේ විමසා බැලිය යුතුය.

 මේ ආකාරයට නිහඬ මට නිරීක්ෂණය වන්නේ  කතෝලික හෝ ක්‍රිස්තියානි සංස්කෘතිය පැමිණීම සහ බෞද්ධ සංස්කෘතිය පැමිණීම එකිනෙක සමාන කල නොහැකි වෙනස් තලවල ඇති සංසිද්ධි දෙකක් ලෙසටය.